evden uzakta...

Şarap tarihinin en eski sepajlarından birinin, beyaz muskat Malvoisie'nin anavatanı fotoğraftaki resim. Atina'nın 300 kilometre kadar dışı, Tripolis'ten gelen yolun bitimi, Peloponnesos yarımadasının en doğu ucu. Bahara doğru koruk yeşili bir göğün altında iplik eğiren kadınların yurdu, begonvil kuşanmış kır meyhanelerinin taşların sabrıyla ördüğü burç, uzak bir epifanyanın yalız neşesiyle seyrelen zaman... Toprağından sürülmüş bir neslin kumdan kalesi. Adı Monemvasia.

Büyük Savaş

Bilhassa 1870-1900 yılları arasında Fransız şarap kültürünün en önemli sorunuydu filoksera. Bilinen Latince adıyla "phylloxera vastatrix". Bağ kütüklerine yapışıp oradan yapraklara ulaşan ve tüm yaprakları yiyerek mahsulü yok eden korkunç bir zararlı. İlk olarak konunun tanınmış uzmanları Planchon, Bazille ve Signoret tarafından tanımlandı. Midi'den Bourgogne'a, Champagne'dan Loire Vadisi'ne kadar her yeri kırdı geçirdi. 1873 yılında ABD'deki görevinden dönen Jules Planchon oradan vitis labrusca adında daha dayanıklı bir sepaj getirdi. Kökler Amerikalı, ama üzüm hâlâ Fransız'dı. Sonraları geliştirilen bir aşıyla, 1.6 milyon hektara kadar gerileyen bağ arazisi hızla temizlendi. Bugün Fransa'da geçmişin kötü bir anısı olarak hatırlanan filoksera, bu sıralar California kırmızısına musallat olmuş durumda.

büyükten küçüğe...

Bir dönemin ruhunu biçimleyen "Yaşamı Kullanma Kılavuzu", Perec'in anlattığı şarap mahzenini kozmik bir tasavvur gibi sunar. Söz konusu yer, Altamont ailesinin kavıdır. Şarapların içerideki düzenini kanonik bir sıralanış gibi görür Perec. Önde sofra şarapları, ardından birkaç şişe beaujolais, sonra côte-du-rhône ailesi, Loire havzasından gelen birkaç beyaz, ardından da sırasıyla cahors, bourgeuil, chinon, bergerac... Gittikçe büyüyen kırmızı bir leke gibi o eşsiz kitabın orta yerinde ışır bu tasvir. Ve Perec varoluşumuza tuttuğu aynanın sırça kaşında hiç eksilmeden yaşar.

Bir Şarap Etiketi Olarak Hans Hartung

Ne içtiğinizi bilin, şarabın etiketini asla gözden ırak tutmayın. Bilinen ilk şarap etiketi XIII. yüzyılın silindir biçimindeki Asur şarap testilerinin üzerinde kullanıldı. 1680'de Richelet'nin Fransızca Sözlüğü, etiketi, bir şeyin ne olduğunu bildiren küçük bir bilet parçası olarak tanımlıyordu. XIX. yüzyılın sonlarına doğru bu gelenek Almanya'da iyice yerleşmeye başladı. Nihayet Fransız şarapçılığında şarabın alameti farikasına, çok özellikli dekoratif sanat unsurlarına dönüştü. Château-d'yquem ve Romanée-conti akla ilk gelen efsaneler. En ünlü Bordeaux sepajlarından biri olan Feret 1974 başında bu geleneğe eklendi. Bu arada, Château-mouton'un sahibi Baron Philippe Rotschild 1924 yılında tuhaf bir akım başlattı ve ilk olarak Fransız ressam Jean Carlu'nün figürünün bulunduğu bir şarap etiketi yarattı. Büyük tartışmalara yol açan bu girişimini üç sene sonra bir kenara bıraktıysa da 1945'te tekrar ele aldı. Sonra da Dali'den Kandinsky'ye kadar onlarca tanınmış sanatçının resimlerini etiketinde kullanan Rotschild, son olarak 1980 yılında ressam Hans Hartung'a yer verdi. Taşizm (lekecilik) akımının benzersiz yaratıcılarından Hartung, resmi anafora dönüşen bir lekenin, bir renk odağının sessiz dönüşüyle, şarabın kızıl buruncundaki ağır ve vakur miskinlikle süzdü yıllar yılı. Şimdi hangi anforanın tortusunu çözseniz aynı leke, aynı iz yakacak sanki dilinizi.